Je kunt er vandaag niet omheen: Nederlandse jongeren lezen te weinig. Sterker nog, twee op de vijf vijftienjarigen leest zo beroerd dat we bijna onderaan het lijstje van Europese landen zijn beland in het PISA-onderzoek. Hoe dat kan weet niemand echt. Mobieltjes, corona, begrijpend lezen op school, gewoon geen zin, niet stoer… allerlei oorzaken vliegen je om de oren. Maar wat kunnen we eraan doen?
In de Tweede Kamer werd tijdens het Vragenuurtje geroepen om een integrale visie, om actieplannen, om een andere aanpak. Ouders moeten vaker voorlezen (eens, en ga daar vooral mee door, ook als je kinderen zelf kunnen lezen), scholen moeten hun onderwijs verbeteren (ja, dat proberen ze al jaren, maar ze krijgen de kids er niet mee aan het lezen), leraren moeten zelf meer lezen en laten zien hoe leuk dat is (heel erg waar). Toch wordt dit allemaal al jaren geroepen en het tij wordt nog steeds niet gekeerd (op zich een vreemde metafoor, het tij laat zich nooit keren, maar doet dat uit zichzelf en dat gaat zeker niet op voor de leesvaardigheid).
Zelf lees ik al vanaf heel jongs af aan alles wat los en vast zit. Ik ben een groot voorstander van lezen wat je leuk vindt. En wat je uitdaagt. En wat je soms ook moeilijk vindt. Maar wat mij betreft begint leesplezier bij het plezier om in een verhaal te duiken. Om in een andere wereld rond te zwerven. Om mee te leven met de personages die zijn ontsproten aan het brein van de schrijver. En hoe meer je leest, hoe leuker het wordt. Voor de jongeren onder ons: een gaaf boek lezen is als een Netflix-serie bingen in je hoofd. Helaas blijkt nu weer dat jongeren (en zij niet alleen is mijn ervaring) weinig lezen. Gemiddeld dan: er zijn gelukkig ook nog echte leesmonsters op de wereld. En hoe minder je leest, hoe lastiger het wordt om je op een tekst te concentreren. Om even helemaal weg te zinken in een verhaal. Oefening baart kunst, ook als het gaat om lezen.
Wat kunnen schrijvers doen? Nou, mooie boeken schrijven die jongeren (iedereen eigenlijk) graag lezen. Klinkt eenvoudig, maar dat is het niet. Die boeken schrijven lukt ons wel (natuurlijk), maar krijg ze maar eens onder de neus van die jongeren. Daarvoor moeten uitgevers meewerken (gelukkig doet de mijne dat met groot plezier), evenals boekhandels (zet die leuke boeken van Nederlandse schrijvers die jongeren ook leuk vinden nou eens prominent neer) en zou het ook handig zijn als leraren in de klas tijd nemen om voor te lezen en samen te lezen. Sleep die kids mee naar de bibliotheek (die nog gratis voor jongeren is ook) en vertel enthousiast over de boeken waar jij blij van wordt. En ga op zoek naar nieuwe boeken (nee, ik weet dat de klassiekers altijd blijven, maar jongeren willen graag nieuwe dingen proberen, dring ze dus niet alleen oude boeken op, duh).
En wat doe ik? Mijn trilogie is niet per se geschreven voor jongeren. Ik vind dat ook niet nodig. Ik schrijf boeken die lezers van alle leeftijden graag lezen, dus ook jongeren. En het helpt dat mijn hoofdpersoon Senna zelf jong is, net als Eva, Julius en Dion. En ook dat mijn verhalen lekker spannend zijn en dat de diepgang er niet duimendik bovenop ligt, maar verstopt is in een meeslepend verhaal. Ik zou hopen dat jongeren boeken als de mijne gaan ontdekken. Dat ze niet kunnen stoppen met lezen omdat ze willen weten hoe het verder gaat. Dat ze hun mobieltje wegleggen, omdat ze niet ze niet uit hun leesbubbel willen worden gehaald. En dat hun ouders ze stimuleren. Nog te vaak maak ik tijdens festivals mee dat ouders hun kind wegtrekken bij onze boekenkraam met de opmerking ‘zonde van het geld, je gaat het toch niet lezen.’ En als ik die ouders vraag wat ze zelf graag lezen, krijg ik ook nogal eens te horen ‘ik lees niet.’ Daar word ik altijd een beetje verdrietig van.
Soms word ik opeens boos. Dan denk ik: kom op mensen, we hebben hier zoveel boeken, zoveel bibliotheken, zoveel kansen om te lezen. Kom daar maar eens om in, ik roep maar wat, Gaza, Oekraïne, Afghanistan. Er is zoveel keuze. Kom daar maar eens om in de VS waar bibliotheken boeken weren. Waar boeken gewoon verboden worden. Maar ja, dat is net zo contraproductief als de pogingen van ouders in de jaren zeventig die het hadden over kinderen met honger als dochterlief weigerde haar bord leeg te eten.
Natuurlijk is het niet alleen maar kommer en kwel. Er zijn ook jongeren die dol zijn op lezen. Die TikTok afschuimen op zoek naar de volgende romantasy. Laten we dat aanmoedigen in plaats van afkeuren. In vele plaatsen kun je tegenwoordig terecht om een paar uur in stilte te lezen. Supergoed idee. Bibliotheken organiseren leuke evenementen met schrijvers om kinderen aan het lezen te krijgen. Er gebeurt dus wel iets, maar niet genoeg.
Ik gun jongeren leesplezier. Ik vind het echt heel verdrietig dat zoveel jongeren nooit ontdekken hoe gaaf het is om in een boek weg te zinken. Laten we ze een handje helpen. Geef het goede voorbeeld. Geef tips. Doe iets aan het onderwijs. Schrijf mooie boeken. Geef ze cadeau. Lees voor en ga daar mee door ook als je kinderen zelf kunnen lezen. Aan de slag, ouders, leraren, politici, influencers, schrijvers, uitgevers en boekhandelaren. Hup, aan de slag en zorg ervoor dat de jongeren weer met plezier gaan lezen. Dan pas zullen we weer stijgen op die PISA-lijst. En jongeren: laat je niet wijs maken dat lezen saai en vervelend is. Pak een boek dat je aanspreekt en laat je meesleuren in een andere wereld. Een wereld die echt veel kleurrijker, interessanter en spannender dan welk filmpje dan ook!
